ویراست نهایی برنامه تولید بهینه (الگوی کشت) محصولات باغبانی، 1405-1404

با حمد و ثنای خدای بزرگ و باستناد بند (الف) ماده (33) قانون برنامه پنج ساله پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مبنی بر تهیه برنامه تولید بهینه (الگوی کشت) محصولات کشاورزی برای هر سال زراعی، ضمن تشکر و قدرشناسی از مساعدت، همراهی و همکاری‌های مدیران و همکاران ستادی معاونت محترم باغبانی و مشارکت معاونت‌های تولیدات گیاهی و مدیریت‌های باغبانی استان‌ها در اعلام نظر و ارائه پیشنهادات، به استحضار می‌رساند ویراست نهایی برنامه تولید بهینه (الگوی کشت) ملی محصولات کشاورزی کشور، سال زراعی 1405-1404 (جلد دوم: الگوی کشت محصولات باغبانی) که در جلسات فنی و کارشناسی با مدیران ارشد ستادی آن معاونت، مورد اجماع و توافق قرار گرفته و نظرات ستادی و استان‌ها، نیز اعمال گردیده، در تارنمای دبیرخانه تدوین و نظارت بر الگوی کشت ملی محصولات کشاورزی به آدرس ncp.areeo.ac.ir قابل دسترس است و برای هرگونه اقدام لازم، ابلاغ و اجرا ایفاد می‌گردد.

لازم بذکر است که این برنامه در راستای تکالیف بند الف ماده 33 قانون برنامه هفتم پیشرفت و رویکردهای سند ملی دانش‌بنیان امنیت غذایی مبنی بر تهیه برنامه تولید بهینه (الگوی کشت) محصولات کشاورزی و با امعان‌نظر به اسناد بالادستی موضوع الگوی تولید بهینه محصولات کشاورزی (سند ملی دانش‌بنیان امنیت غذایی و اسناد پشتیبان آن، برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی، سند ملی آمایش سرزمین، قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی و نیز سیاست‌های مقام عالی وزیر محترم) و نیز ماموریت‌های حاکمیتی آن معاونت محترم تهیه شده است.
در این راستا، برای بهبود فرآیند اجرایی و محقق شدن اهداف برنامه، مواردی به شرح ذیل برای استحضار و صدور دستور اقدام مقتضی ایفاد می‌گردد:

1) شایسته است روسای محترم سازمان‌های جهادکشاورزی استان‌ها (به عنوان مجری ویژه) نسبت به تهیه برش شهرستانی و تنظیم آن در قالب فایل اکسل (به تفکیک محصولی / شهرستانی) اقدام و نسخه‌ای از آن را برای دبیرخانه ستادی تدوین و نظارت بر الگوی کشت ملی محصولات کشاورزی ارسال فرمایند. با توجه به تصریح سنجه‌های عملکردی مندرج در ماده 32  قانون پنجساله هفتم پیشرفت مبنی بر ارتقاء قابل توجه در میزان بهره‌وری در واحد سطح و همچنین، بند (ب) ماده 33 قانون مذکور مبنی بر «حمایت از کشاورزان متناسب با میزان رعایت برنامه تولید بهینه (الگوی کشت)» که یکی از سنجه‌های تشخیص آن شاخص بهره‌وری آب است، انتظار می‌رود توجه شود. 

2) پشتیبانی‌های فنی توسط سطوح موسسات، پژوهشکده‌ها، مراکز ملی و مراکز تحقیقات و آموزش استان‌ها، تشکل‌ها و صنوف کشاورزی و نیز تعریف و عملیاتی نمودن فعالیت‌های آموزشی ترویجی به‌هنگام و همسو با رویکردهای برنامه، می‌تواند سهم بسزایی در جلب مشارکت بهره‌برداران، توسعه گفتمان الگوی تولیدات محصولات باغبانی، رفع موانع و نهادینه شدن نتایج آن در راستای تولید پایدار و تحقق توامان امنیت غذایی، امنیت آبی و حفظ مزیت نسبی داشته باشد. 

3) با توجه به رویکرد بهبود عملکرد و ارتقای بهره‌وری تولید و آب و مبتنی بر «بهره‌گیری از فناوری و مکانیزاسیون، جبران خلاء عملکرد، بهبود بستر تولیدات باغبانی، کاهش ضایعات، تکمیل زنجیره ارزش و فرآوری، بهبود سبد غذایی جامعه، ارتقای سنجه‌های بهره‌وری آب و تولید و .....» و با توجه به شرایط ناترازی منابع تولید در کشور (آب، انرژی، سوخت، سرمایه و .....)، ایجاب می‌کند موضوع نیاز مکانی / زمانی منابع در بخش تولیدات محصولات باغبانی و تامین پایدار آن بطور جدی، مدنظر بخش اجرا (معاونت آب و خاک، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی، معاونت باغبانی، مرکز توسعه مکانیزاسیون و صنایع و ...) قرار داشته باشد.

4) یکی از شاخص های ارزیابی اجرای برنامه الگوی کشت ملی محصولات باغبانی، تطابق آمار شناسنامه با آمار درج شده در سامانه پهنه بندی می باشد که ضرورت دارد آمار دقیقی از سطح زیرکشت، عملکرد، تولید و منابع آبی در اختیار با اسناد معتبری همانند شناسنامه ارائه نماید و در این راستا تاکید می‌شود طرح صدور شناسنامه باغات با جدیت بیشتری پیگیری و ارزیابی‌های اولیه بر اساس آن صورت گیرد.

5) در پایان ضرورت دارد بر برخی کلید‌واژه‌ها در راستای کشاورزی پایدار و فناورانه مانند رویکردهای سیاستی و حمایتی رقابت‌پذیر متناسب با رویکردهای سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی و برنامه هفتم پیشرفت، تهیه تدارکات و الزامات اجرایی (نهاده‌ها، ماشین‌ها، فرآوری و ...)، ایجاد باغات الگوئی، حفظ منابع پایه (آب و خاک و ژنوم گیاهی)، ارتقای بهره‌وری آب، زمین و سایر منابع تولید، تطابق و همسوئی تولیدات محصولات باغبانی با سایر بخش‌های ستادی وزارت (آب و خاک، زراعت، منابع طبیعی، حفظ نباتات، مکانیزاسیون و ......)، توجه ویژه به سلامت محصول و کاهش تلفات و ضایعات، رعایت ضوابط و شاخصه‌های زیست‌محیطی، توجه ویژه به کارآیی انرژی و بهبود کارآیی ماشین‌ها و ادوات کشاورزی، توسعه عمودی کیفی و کمّی و منطبق با آب قابل دسترس ابلاغی وزارت نیرو، توجه ویژه به جبران خلاء عملکرد، توجه ویژه به سواد آبی و باغبانی بهره‌برداران و مشارکت فعال آنها، حضور موثر و مستمر و فعال پژوهشگران مروج ارشد و محققان معین در عرصه‌های کشاورزی و ارتقای نظام آمار و اطلاعات تاکید نموده و یادآور شویم که اجرای برنامه تولید بهینه محصولات باغبانی در صورت انجام تکالیف آبی توسط وزارت نیرو (مسلوب‌المنفعه نمودن چاه‌های غیرمجاز، کنترل اضافه برداشت‌ها، کنترل برداشت غیرمجاز از آب‌های سطحی، تحویل حجمی، تحویل آب در شبکه‌ها به‌مقدار و در زمان نیاز) می‌تواند دورنمای روشنی برای آب، سلامتی و غذای کشور به ارمغان آورد.

دبیرخانه ستادی تدوین و نظارت بر الگوی کشت ملی محصولات کشاورزی